Nhiệt huyết người làm nghề

Nhân dịp chào mừng 60 năm thành lập Nhà hát, Nhà hát chèo Hà Nội – NHCHN đã công diễn 7 vở diễn kinh điển Quan Âm Thị Kính, Nàng Sita, Cô Son, Quan lớn về làng, Oan khuất một thời, Ngọc hân công chúa.và thu hút hàng ngàn lượt xem, phải kéo thêm đêm diễn so với lịch trình. Cú lội ngược dòng ngoạn mục này của sân khấu chèo Hà Nội trong thời đại khủng hoảng kinh tế và tinh thần này là do đâu? Vì sao sân khấu Chèo Hà Nội giữ được tinh hoa của nghệ thuật truyền thống vừa mang hơi thở thời đại? Công chúng có thực sự quay lưng lại với nghệ thuật truyền thống?... Dưới đây là cuộc trò chuyện giữa P.V Minh Anh với NSUT Trịnh Thúy Mùi, giám đốc nhà hát Chèo Hà Nội xung quanh những câu hỏi này. 

Phóng viên: Trước hết, xin chúc mừng bà và NHCHN nhân dịp kỉ niệm 60 năm thành lập đã rất thành công với một loạt đêm diễn sốt vé tại Thủ đô với 7 kịch mục kinh điển.Thành công này có phải là một phần trong kế hoạch được chuẩn bị trước không, thưa bà?

Nghệ sĩ ưu tú Trịnh Thúy Mùi: NHCHN chúng tôi luôn luôn đau đáu, hết mình với chương trình, tiết mục mới. Từ diễn viên, đến đạo diễn, đến tác giả…. Công diễn không hiệu quả, thì chúng tôi rất là buồn, và cảm thấy mình có lỗi. Bản thân tôi những vở diễn nào ra không có khách tôi thấy mình có tội. Nghệ sĩ của chúng tôi làm việc lăn lộn đến độ không nhớ ngày giờ rất nhiều. Tôi cũng cảm thấy tự hào và may mắn vì có được những đồng nghiệp cùng ý chí với mình. Chính vì vậy mà NHCHN mới kéo được khán giả đến với mình. Chúng tôi tin rằng khán giả không quay lưng với Chèo.

Một điểm mạnh của NHCHN là truyền thống truyền lửa giữa các thế hệ. Nhiều cô chú nghệ sĩ về hưu rồi hàng năm đến nhà hát, ngập tràn tâm huyết, moi ruột gan để truyền nghề cho thế hệ sau chỉ với ước nguyện nghệ sĩ trẻ giữ được truyền thống của Nhà hát. Các cụ căn vặn, năm rồi làm việc như nào, định hướng ra sao trong năm tới. Những năm đầu tiên tôi lên làm giám đốc phải trả lời rất nhiều câu hỏi từ phía các cụ nghỉ hưu. Vậy đó các cụ đang cho tâm huyết, cho nghề nghiệp và giao cho trách nhiệm phải làm gì.

Có ý kiến cho rằng, trong thời điểm hiện nay khi mà khủng hoảng kinh tế kéo dài, con người lâm vào khủng hoảng tinh thần. Khi những giá trị văn hóa bề nổi rạn vỡ, và xuống dốc tinh thần, người ta lại tìm về văn hóa bề sâu, tìm về triết lí dân gian như một cuộc tĩnh tâm để định hướng. Người dân thủ đô dường như cũng không nằm ngoài vòng tâm lý xã hội đó trong hơn một năm nay. Nhờ thế mà sân khấu Chèo- một sân khấu nghệ thuật truyền thống với những triết lí dân gian sâu sắc, đã cuốn hút khán giả trở lại. Bà suy nghĩ như thế nào về nhận định này?

Quả thật, cách đây ba bốn năm, chúng tôi tới các đơn vị mời xem, đi diễn trọn gói cho các tập thể. Mà chẳng vẫn ít người xem vì xu thời đang thế, cuộc sống rất vội và sôi động. Nhưng hơn một năm nay, người ta đã sống chậm lại một chút. Khán giả của chúng tôi phần lớn là những cá nhân, những đôi, những gia đình – những khán giả mua vé lẻ. Họ tự bỏ tiền và tự tìm đến những tiết mục, vở diễn. Nên thời điểm này, cái sự xem không phải là trào lưu, theo phong trào tập thể. Mà khán giả của chúng tôi tự nguyện và mong muốn thưởng thức nghệ thuật Chèo thực sự. Mặc dù là suy thoái, về kinh tế chúng tôi giảm đi nhưng cảm hứng cho nghệ sĩ đã tăng lên. Nghệ sĩ cảm thấy hạnh phúc và diễn thăng hoa hơn vì gặp được sự ham muốn, chờ đợi thực sự của khán giả. Chúng tôi cảm nhận sự trở lại thực sự của sân khấu.

Số lượng khán giả đến với sân khấu Chèo năm nay so với ba bốn năm trước như thế nào, thưa bà?

Ba bốn năm trước khán giả rất ít. Mỗi một chương trình mới ra rất trầy trật. Chúng tôi phải mời những tổ chức, đoàn thể tới xem tập thể. Nhưng từ năm ngoái đến nay, khán giả đã đến với chúng tôi ngày một đông hơn. Nhiều thì chưa dám nói nhưng mỗi vở mới ra, công diễn khoảng 10 buổi hết vé. Mà giá vé cao chứ không hề rẻ. Sắp tới đây chúng tôi sẽ công diễn Nàng Sita trọn tới đêm diễn thứ 1000 và tổ chức kỉ niệm 1000 đêm diễn Nàng Sita. Các vở diễn Cao Bá Quát, Quan lớn về làng cũng rất đông người xem, thường tổ chức từ 7- 10 đêm phục vụ khách.

Khi khán giả trở lại với sân khấu Chèo thì đó cũng đặt ra những thách thức đối với người nghệ sĩ nói riêng và NHCHN nói chung: làm khán giả hài lòng, giữ được khán giả và lôi kéo mạnh hơn nữa hay sẽ trở lại giai đoạn đìu hiu của nhiều năm về trước. Bà và Nhà hát đã chuẩn bị những gì mới cho sự trở lại đầy thử thách của khán giả thời điểm này và thách thức lớn nhất đối với Nhà hát là gì?

Với NHCHN thì không phải bây giờ mới nhìn thấy đây là thách thức của mình mà chúng tôi đã được trải nghiệm tất cả những thử thách của khán giả thủ đô HN. Thứ nhất là khán giả HN là đối tượng khán giả dân trí cao đồng nghĩa với đối tượng khán giả khó tính, đồng nghĩa với khán giả đòi hỏi rất cao. NHCHN từ xưa đến nay được tôi luyện trong áp lực thường trực ấy. Do đó khi xây dựng mỗi chương trình, tiết mục mới chúng tôi luôn lựa chọn những cách thức chuẩn mực từ khâu kịch bản. Chúng tôi luôn tạo dựng những ngôi sao mới, hình ảnh nghệ sĩ trẻ bên cạnh dàn ngôi sao cũ: Quốc Anh, Thanh Loan, Thu Hằng, Quốc Chiêm… Mỗi vở diễn luôn có những hình tượng cũ và những diễn viên trẻ mới.

Đời sống đi rất nhanh, sự giao lưu quốc tế rất mạnh mà sân khấu giờ phải đuổi theo không kịp. Sâu khấu Chèo phải tìm những đỉnh cao mới để kéo khán giả trở lại với mình.

Tuy nhiên để duy trì phong độ và giữ được khán giả Thủ đô thì Nhà hát không thể diễn mãi những vở đỉnh cao cũ. Ở cương vị nhà lãnh đạo Nhà hát, xin bà cho biết con đường đi của nhà hát được xây dựng và đi như thế nào?

Định hướng của nhà hát chèo là bảo tồn những vở diễn kinh điển. Bảo tồn nó là yếu tố cần và tất yếu là bệ phóng cho sự phát triển. Bởi vì không có cái truyền thống ấy để các diễn viên trẻ kinh qua học hỏi những vở cổ điển ấy thì không thể nào đến với nghề được. Nghệ sĩ nào kinh qua càng nhiều vai diễn mẫu thì càng có nhiều thành công. Vì trong diễn cổ điển nó hội tụ tương đối đầy đủ các kỹ năng của người nghệ sĩ Chèo.Tuy nhiên không phải là sự bảo tồn chết, trong những cái kinh điển ấy xuất hiện những cái mới thể hiện ở: diễn viên mới với tài năng và cá tính gánh vác trách nhiệm bảo tồn và những yếu tố phát triển mới; mỹ thuật, âm nhạc, tiết tấu, trang phục, sân khấu, ánh sáng được thiết kế và sáng tạo  khác xưa. Sân khấu Chèo giờ rất đẹp và lung linh, tiết tấu nhanh, thông tin đời sống hôm nay được thổi vào cho dù là vở chèo dân gian hay tích xưa,…Như vở Nàng Sita dựng lại công diễn lần này có nhiều điểm khác với vở nguyên gốc dựng năm 1983: Mi về đạo diễn khác, dung lượng kịch bản giảm 1/3, tiết tấu nhanh hơn, thiết kế sân khấu, trang phục được thiết kế hiện đại, chi tiết hơn.

Nhưng giả định rằng, tôi ở tận Sóc Sơn rất thích xem Chèo nhưng không thể chạy xe về rạp Đại Nam xem được. Vậy NHCHN làm thế nào để tìm đến những khán giả không ở trung tâm như vậy?

Mở rộng địa bàn phục vụ, tìm đến khán giả là một phần trong chiến lược phát triển rộng của chúng tôi. Một năm NHCHN có khoảng một trăm đêm đi biểu diễn ở các vùng nông thôn ngoại thành Hà Nội. Nhất là Hoài Đức, Sóc Sơn, ba vì, Quốc Oai, Gia Lâm… là những nôi chèo xứ Đoài, xứ Đông,… điển hình của chèo Bắc,  chỉ cần có thông tin yêu cầu thôi là chúng tôi sẵn sàng về huấn luyện cho những câu lạc bộ Chèo địa phương để vừa tự diễn tự xem. NHCHN hướng tới xây dựng khán giả trẻ bằng chương trình 1-6 và Trung thu cho em dành cho thiếu nhi từ ba năm nay, thu hút được rất đông khán giả, trên 50 suất diễn trong năm nay. Thông qua các tiết mục, tích Chèo nhỏ các em có thể hình dung được những nét dễ nhất về hát Chèo, diễn Chèo. Hy vọng qua đó nuôi dưỡng cảm xúc về Chèo trong kí ức tuổi thơ của các em.

 Vâng, nhiều người vẫn mơ về thời hoàng kim của Chèo cách đây 20 năm. Bà có nghĩ rằng đó là một giấc mơ đẹp nhưng cần những định hình thực tế hơn trước những ngành công nghệ giải trí hiện đại?

Không thể nào. Tâm thế của người xem, tư duy, trí tuệ và cuộc sống hôm nay khác hai mươi năm về trước. Nếu như cứ ngồi mơ và dựng chỉ để dựng và tiêu cho hết tiền rồi lại mang ra kêu tại sao tôi dựng mà khán giả không xem, thì hãy tự xem xét lại. Không cãi với Nhà nước, không cãi với khán giả chỉ cãi với lương tâm mình. Nếu anh không tâm huyết, sáng tạo nửa mùa, vở hôm nay giống vở hôm qua, giống năm ngoái giống mười năm về trước thì làm chỉ để chống đối, để hết trách nhiệm với tiền Nhà nước. Làm trong tư duy như vậy thì không bao giờ khán giả đến. Tâm thế của khán giả xem hôm nay không giống hai mươi năm trước thì hai cái đó không bao giờ gặp nhau được. Nếu không có sự nhiệt huyết và cố gắng từ chính những người làm nghề thì cũng không đem lại được nhiệt huyết cho người xem. Chúng tôi biết rằng, việc giữ được nhiệt cho khán giả vô cùng khó. Chúng tôi sẽ tìm cách để khán giả có thể đến được với những chương trình có chất lượng cao của NHCHN.

THƯ CẦU CỨU KHẨN CẤP GỞI CHỦ TỊCH NƯỚC

THƯ CẦU CỨU KHẨN CẤP GỞI CHỦ TỊCH NƯỚC

Thành phố Hồ Chí Minh ngày 20/10/2012 

Thư cầu cứu khẩn cấp 

Kính gởi: Bác Chủ tịch Nước CHXHCNVN: Trương Tấn Sang 

Trước hết chúng cháu xin gởi lời chào, và lời chúc sức khỏe đến Bác. 

Chúng cháu là những sinh viên Trường Đại Học Công Nghiệp Thực Phẩm Thành Phố Hồ Chí Minh 

Địa chỉ: 140 A Lê Trọng Tấn, Quận Tân Phú. TPHCM 

Chúng cháu mạn phép viết thư này cho Bác là để cầu cứu đến Bác về trường hợp bạn của chúng cháu là Nguyễn Phương Uyên. 

Nguyên quán: Hàm Thuận Bắc - Bình Thuận - Việt Nam 

Ủy viên ban chấp hành chi đoàn thanh niên Lớp 10CDTP1 

Vào lúc 11 giờ ngày 14/10/2012 bạn của chúng cháu là Nguyễn Phương Uyên đã bị các chú công an Phường Tây Thạnh, Công An Quận Tân Phú khoảng 10 người ập vào phòng trọ dẫn đi và nói là để xác minh một số vấn đề về Truyền Đơn chống Trung Quốc Xâm Lược do bạn ấy dán. Nhưng đến nay vẫn không thấy bạn ấy về. Cha mẹ và bà nội của bạn Uyên đã đến cơ quan công an Phường Tây Thạnh và công an Quận Tân Phú để xin cho bạn được thả nhưng mấy chú công an nói là không có bắt giữ bạn ấy. Hiện giờ cha mẹ bạn Uyên rất lo lắng cho bạn đó, không biết an nguy của bạn Uyên thế nào? Cha mẹ của bạn ấy là gia đình thuần nông, gia cảnh rất khó khăn bây giờ cha của bạn ấy là chú Nguyễn Duy Linh đã gom hết tiền của ở nhà và gõ cửa các cơ quan nhà nước xin được giúp đỡ nhưng không được đáp ứng. Mẹ bạn ấy khóc rất nhiều vì nhớ con.

Kính xin bác Chủ tịch Nước Trương Tấn Sang hãy lên tiếng giúp đỡ bạn ấy và gia đình. Bản thân bạn Nguyễn Phương Uyên là một người có đạo đức tốt, luôn được lòng các bạn bè và thầy cô trong trường. Bạn ấy luôn xung phong đi đầu trong các hoạt động về phúc lợi xã hội do đoàn trường phát động. Xin Bác hãy thương xót đến gia cảnh khó khăn của bạn ấy, và nỗi lòng của một người cha, người mẹ đã mất con mà can thiệp giúp cho bạn Uyên sớm về lại với gia đình. 

Về việc làm của bạn Nguyễn Phương Uyên xét cho cùng tất cả đều xuất phát từ tinh thần yêu nước của tuổi trẻ. Đã là tuổi trẻ thì luôn thể hiện tinh thần và thái độ của mình một cách trong sáng dù đôi khi bồng bột, luôn muốn thử sức mình và đôi khi phải chịu đựng sự vấp ngã trong cuộc sống. Tuy nhiên, dù với cách thức thể hiện như thế nào, chúng cháu luôn luôn tin rằng tận trong thâm tâm của bạn Nguyễn Phương Uyên vẫn mang tinh thần giống như những gì mà bác đã gửi đến các cháu cùng nhân dân nhân ngày Quốc Khánh 2 tháng 9: “Phải biết hổ thẹn với tiền nhân, với những bậc tiên liệt về những yếu kém, khuyết điểm của mình đã cản trở bước đi lên của dân tộc. Hổ thẹn không phải để bạc nhược, mất ý chí mà để vươn lên gấp hai, gấp ba, để tiếp tục đi tới với tư thế vững vàng, khí phách hiên ngang vốn là truyền thống dân tộc, góp phần làm cho đất nước ta phát triển và trường tồn mãi mãi.” 

Sở dĩ chúng cháu viết thư cho Bác là vì chúng cháu tin chỉ có Bác mới giúp được cho bạn ấy. Chúng cháu đã có dịp đọc báo trên các trang báo của cơ quan nhà nước khi tường thuật lại buổi gặp gỡ của bác với đồng bào cử tri quận 4 TP HCM. Những lời của bác thật là giản dị, sâu sắc khiến cho sinh viên chúng cháu rất cảm động khi thấy Bác cương quyết với tình hình xã hội phức tạp như hiện nay, vấn nạn tham nhũng vẫn và đang tồn tại trong một số bộ phận cán bộ đang suy đồi đạo đức Cách Mạng. Nhưng thật may mắn thay cho dân tộc Việt Nam vẫn còn nhiều cán bộ trong bộ máy lãnh đạo như Bác đang nỗ lực bảo vệ công lý, bảo vệ lẽ phải. Chúng cháu đọc trên báo nghe lời bác nói: 

“Khi về quê, tôi sẽ trả lại nhà cho Đảng. Nhà tôi nhỏ thôi, 51 mét vuông, khi về hưu dứt khoát tôi không lấy một mét vuông đất nào. ” “Bữa nay tôi nói dứt khoát là vậy”. 

“Nhân dân đã giao nhiệm vụ thì phải hoàn thành, còn thấy mình không hoàn thành thì rút lui”. 

“Nếu chúng ta hèn nhát thì làm đơn gửi cho Đảng chúng ta nghỉ, chúng ta rút lui đi để cho những người dũng cảm làm việc.” 

Thật sự chúng cháu rất ngưỡng mộ Bác, một vị lãnh đạo có tinh thần trách nhiệm với dân tộc. Những gì bác nói xứng đáng để tập thể sinh viên chúng cháu noi theo. Với tinh thần đạo đức, nhân bản và lòng ái quốc, xin Bác hãy can thiệp khẩn cấp để giúp cho bạn Nguyễn Phương Uyên sớm về lại với gia đình, trường lớp và thầy cô. Bạn ấy là sinh viên năm cuối cấp, nên việc học cho tương lai là rất quan trọng. Chúng cháu tập thể sinh viên và gia đình rất nhớ bạn Uyên. Rất mong nhận được sư giúp đỡ của Bác. 

Cuối thư chúng cháu xin kính chúc bác luôn luôn khỏe mạnh để tiếp tục sự nghiệp chống tham nhũng và đem lại những gì tốt đẹp nhất cho nhân dân và đất nước. 

Tập Thể sinh viên: Đại Học Công Nghiệp Thực Phẩm Thành Phố Hồ Chí Minh 

Tập Thể Sinh Viên Khoa Công Nghiệp Thực Phẩm Khóa 10

Sinh viên Nguyễn Phương Uyên

Theo http://huynhngocchenh.blogspot.com/2012/10/thu-cau-cuu-khan-cap-goi-chu-tich-nuoc.html

ĐỌC BÀI NÀY TRÊN BLOG CỦA QUECHOA VÀ HUYNHNGOCCHENH, MINH THẤY TIM NHƯ CÓ AI BÓP, CỨ NGHẸN LẠI VÀ NƯỚC MĂT TUÔN RƠI. NÓ HAY HƠN BẤT CỨ BÀI VIẾT NÀO CỦA MÌNH. NÊN MÌNH POST LÊN ĐÂY NHƯ MỘT CÁI GƯƠNG ĐỂ NHÌN LẠI MỖI KHI ĐỨNG TRƯỚC MỘT TÌNH THẾ PHẢI ĐẤU TRANH.

Sau thịnh nộ giải Nobel Hòa Bình, Trung Quốc ôm hôn giải Nobel mới

Hai năm trước đây, khi Lưu Hiểu Ba đang bị cầm tù thì ông được xướng tên nhận giải thưởng Nobel Hòa Bình. Chính phủ Trung Quốc đã phản đối gay gắt và giận dữ, xóa sạch thông báo Giải thưởng trên internet, chỉ trích giải thưởng như là một “sự báng bổ” và gọi nó là một công cụ tuyên truyền của phương Tây với mục đích xúc phạm và gây mất ổn định đất nước dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng Sản Trung Quốc.

Các quan chức Chính phủ thậm chí trả thù Na Uy – quốc gia trao giải thưởng này, từ chối visa của các chức sắc Na Uy và trì hoãn các lô hàng cá hồi của Na uy đến ươn thối trước khi hoàn tất các thủ tục hải quan.

Nhưng tất cả dường như được lãng quên hết vào ngày thứ 5 ngày 11 tháng 10 năm 2012, khi một công bố giải Nobel khác, giải Nobel Văn Học 2012, được trao cho một người TQ khác, một tác giả nổi tiếng thế giới Mạc Ngôn và Trung Quốc đã chào đón tin này tưng bừng như ngày quốc khánh. Đài TH TW CCTV đã ngắt chương trình đang phát hình để đưa tin này; tờ báo lá cải quốc gia Hoàn Cầu đã đưa một trang xã luận đặc biệt lên website; và tờ Nhân dân hàng ngày đưa một bài viết sinh động dạt dào rằng Giải thưởng là “một sự cổ vũ, một sự chứng nhận và cũng là một sự khẳng định- nhưng hơn cả, nó là một sự khởi đầu mới”.

Giải thưởng này có thể sẽ tác động lớn tới tâm lý dân tộc của Trung Quốc. Người Trung Quốc đang bị đè nén và mặc cảm lâu nay, ít nhất trong con mắt của phương Tây, vì các thành tựu văn hóa  lu mờ, yếu ớt trước sự lấn át của tăng trưởng và sức mạnh kinh tế.

“Điều này sẽ được coi như một công báo rằng Trung Quốc đã đến với thế giới” – Kenneth G. Lieberthal một chuyên gia Trung Quốc tại viện Brookings (Washington) nói – “Ít nhất những mâu thuẫn giữa những phản ứng trước giải thưởng của Lưu Hiểu Ba và Mạc Ngôn sẽ không làm khó họ”

Đồng thời, Giải thưởng cũng thể hiện sự thay đổi từ phía viện Hàn Lâm Thụy Điển và các thành viên lựa chọn người giành được Giải thưởng văn học này.

Trong suốt thời kỳ  Xô viết, Viện luôn trao giải thưởng cho các nhà văn bất đồng chính kiến với Liên Xô và Đông Âu như Aleksandr Solzhenitsyn, Joseph Brodsky và Jaroslav Seifert. Tương tự như vậy, hai người Trung Quốc đại lục chiến thắng dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản – ông Lưu và Cao Hành Kiện đoạt giải thưởng Nobel Văn học năm 2000. Ông Kiện đã từ bỏ quốc tịch Trung Quốc, nhập Quốc tịch Pháp. Cả hai người này đều là các nhà bất đồng chính kiến.

Thực sự, Viện hàn lâm này hiếm khi, thậm chí chưa bao giờ trao giải thưởng cho một nhà văn hay một học giả được Chính phủ cộng sản công nhận.

Các cuộc thảo luận của Viện được giữ kín nghiêm ngặt như kiểu tòa thị chính Vatican nhưng các chức sắc khẳng định rằng không hề  bị bất kỳ một áp lực chính trị hay ngoại giao hay kinh tế từ phía Trung Quốc tác động đến bất kỳ phần nào trong những quyết định này.

“Về cơ bản, việc rất giản đơn” - Peter Englund, thư kí của Viện Hàn Lâm nói – “Chúng tôi đang trao một giải thưởng văn học vì giá trị văn chương của văn học. Những quan điểm và chính trị không tác động gì ở đây cả.

“Điều đó không có nghĩa rằng chúng tôi coi văn chương không có tính chính trị hoặc rằng người được giải thưởng năm nay không phải viết văn học chính trị” – ông nói tiếp về Mạc Ngôn- “Bạn mở bất kỳ quyển sách nào của ông ấy và sẽ thấy nó phê phán rất nhiều vấn đề ở Trung Quốc trong lịch sử và đương đại. Nhưng ông ấy không phải là một nhà bất đồng chính kiến. Tôi cho rằng ông ấy hơn cả một nhà phê bình của thể chế lại đang ngồi giữa thể chế đó”.

Ông Mạc, 57 tuổi, khó có thể là một công cụ của Đảng Cộng sản, nhiều sáng tác của ông thấm đẫm sự phê phán xã hội và lượng độc giả văn học Trung Quốc trong nước và nước ngoài đều ngưỡng mộ ông.

Nhưng ông không xác nhận ông là một nhà chính trị, ông khẳng định không đứng về phía chống lại Chính phủ - ông đồng thời cũng là Phó chủ tịch Hội Nhà Văn Trung Quốc – điều này đã khiến ông bị các nhà văn chống đối ở TQ chỉ trích.

Trong những tác phẩm tiểu thuyết và truyện ngắn của mình, ông Mạc phác họa những bức chân dung nông thôn và đời sống người dân Trung Quốc đầy màu sắc rực rỡ, phức tạp, thường sử dụng lối phiêu diêu, hoang tưởng- lời kể của động vật, những yếu tố của những câu chuyện cổ tích- gợi đến các kỹ thuật ngôn từ của trường phái hiện thực huyền ảo Nam Mỹ. Tác phẩm của ông được dịch và phát hành rộng rãi ở phương Tây nhưng có lẽ nổi tiếng nhất là tác phẩm Cao Lương Đỏ - một thiên sử thi về vùng nông thôn Trung Quốc trải qua nhiều thời kỳ như thời Nhật chiếm đóng, văn hóa thổ phỉ, và những thân phận nông phu nghiệt ngã. Năm 1987 đạo diễn Trương Nghệ Mưu đã chuyển thể tác phẩm này thành bộ phim cùng tên.

“Thông qua t sự pha trộn của huyển ảo và thực tế, những bối cảnh chính trị và xã hội” – nhà văn Mạc ngôn đã gợi nhớ đến thế giới phức tạp của những nhân vật trong các tác phẩm của William Faulkner và Gabriel García Márquez,  đồng thời dẫn dắt vào thế giới văn học trung quốc cổ đại và truyền miệng” – Một viên chức Viện Hàn Lâm Thụy Điển nhận xét.

“Ông Mạc sinh năm 1955, trong một gia đình nông dân, tại vùng cao nguyên khô cằn miền đông  của tỉnh Sơn Đông Trung Quốc. Đây cũng là bối cảnh trong nhiều cuốn tiểu thuyết của ông. Thủa niên thiếu, ông trải qua thời kỳ Cách mạng văn hóa, bỏ học đi làm ruộng, rồi làm công nhân trong một nhà máy chiết xuất dầu bông. Ông đã bắt đầu viết, theo lời kể của ông, một cài năm sau đó, trong thời gian ông thực hiện nghĩa vụ trong quân đội Giải Phóng.

Bút danh Mạc ngôn, nghĩa là “Không nói”, phản ánh xã hội giai đoạn thủa niên thiếu của ông “Thời kỳ đó ở TQ, cuộc sống không được bình thường, bì vậy bố mẹ tôi đã cấm tôi không được nói năng ở bên ngoài” – ông giải thích xuất xứ bút danh của mình tại diễn đàn Đại học California, Berkeley, năm 2011 – “Nếu bạn nói bên ngoài và nói những gì bạn nghĩ, bạn sẽ gặp phiền toái. Vì vậy tôi đã nghe lời bố mẹ và không nói năng gì”

Những cuốn sách của Mạc ngôn đã chạm tới rất nhiều chủ đề nhạy cảm đương đại của Trung Quốc, bao gồm cả Cách mạng Văn hóa và những chính sách kế hoạch hóa gia đình hà khắc của đất nước này.

Một trong những cuốn sách nổi tiếng nhất của ông, Cây tỏi nổi giận (the Garlic Ballads), viết năm 1988 phát hành bằng tiếng Anh năm 1995, miêu tả cuộc nổi dậy của nông dân chống lại những hành động phi pháp của chính phủ, được kể theo kiểu bán thần thoại để tránh sự chỉ trích trực tiếp đến những viên chức chính phủ cụ thể.

Nhưng cuốn sách này đã dẫn đến hậu quả của cuộc náo động của sinh viên năm 1989. Ông Howard Goldblatt, dịch giả tác phẩm của Mạc ngôn cho biết. Ông Mạc đã phải xuất bản cuốn sách này ở Đài Loan trước, sau đó mới in được ở Trung quốc đại lục.

Các nhà phê bình phương Tây không tiếc lời ca tụng tác phẩm “Sinh tử bì lao” là một tác phẩm lớn đầy tham vọng qua lời kể năm con vật là những kiếp trước của một người đàn ông bị Yama, ngục vương cầm tù, đã miêu tả hầu hết những trải nghiệm về cách mạng của đất nước mình gần giống như một cuốn phim tài liệu của các thời đại, một học giả đã viết trên The New York Times vào năm 2008.

Viện Hàn lâm Thụy Điển đã lưu ý rằng, rất nhiều tác phẩm của ông Ngôn đã bị phản đối bởi vì nó phê phán, chỉ trích sâu cay xã hội TQ đương đại.

¶ Michel Hockx,giáo sư nghiên cứu TQ tại viện nghiên cứu Phương Đông và Châu phí tại đại học London nói rằng, ông Mạc là một phần của thế hệ nhà văn hậu cách mạng văn hóa những người đã bắt đầu nhìn lại xã hội TQ, đặc biệt vùng nông thôn với dưới góc nhìn mới của người đứng ngoài định hướng của Đảng.

Trong một thời gian dài, Chủ nghĩa hiện thực TQ chịu sức ép trở thành chủ nghĩa hiện thực  xã hội chủ nghĩa, vì vậy nó chứa đầy những thông điệp hệ tư tưởng và chính trị. - Mr. Hockx nói- “Nhưng thay việc viết về những người hùng xã hội chủ nghĩa”- ông Mạc đã đưa các nhân vật hiện thực vào tác phẩm của mình- ông Hockx nói tiếp-  đông thời phác họa nông thôn TQ như một “chốn huyền hoặc những điều tuyệt diệu diễn ra, những điều như chỉ được thấy trong những câu chuyện cổ tích và thần tiên”.

Tuy nhiên một số người đã chỉ trích ông Mạc về lập trường chính trị. Mùa hè năm ngoái, ông đã công khai công kích việc  tham gia nhóm tác giả chép tay lại bài diễn văn của Mao Trạch Đông năm 1942. Bài diễn văn này đã được phát đi từ nhiều năm trước công bố việc chính phủ kiểm duyệt nhà văn và nghệ sĩ Trung Quốc, và được miêu tả như là tờ giấy chứng tử đối với những người sáng tác phủ nhận khả năng của mình là nhờ sự lãnh đạo của Đảng cộng sản.

Ông cũng bị chỉ trích vì việc tham dự Hội chợ sách Frankfurt năm 2009 sau khi Bắc Kinh cấm một số nhà văn bất đồng chính kiến. Sau đó, Mạc ngôn đã phát biểu tại Hội chợ này rằng đã mang đến một cánh cửa cho suy tư hỗn độn của ông.

“ Một nhà văn cần bộc lộ sự phê phán và phẫn nộ những mặt trái của xã hội và những bản chất xấu xa của con người, nhưng chúng ta không nên dùng chung một biểu thức thể hiện” – ông nói – “Một số người muốn hét to ngoài đường nhưng chúng ta cũng nên rộng lượng với những người trốn trong phòng và dùng văn chương để nói lên quan điểm của mình”.

Bài viết được Andrew tường thuật từ Bắc Kinh và Sarah Lyall từ London, với sự đóng góp của Ian Johnson từ Bắc Kinh và Alan Cowell từ Paris. Đăng trên nytimes.com ngày 11 tháng 10 2012. Mình bị bắt dịch để làm tài liệu nên post đây share!!! Lovely Minh Anh Tran